Tasarruf Finansmanında Yeni Dönem: Çekilişsiz Teslim Tasarruf Oranı %45’e, Bekleme Süresi 180 Güne Çıktı

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Finansal Kurumlar Birliği Başkanlığı’na gönderdiği talimatla tasarruf finansman şirketlerinin çalışma kurallarını güncelledi. Bugünden geçerli olmak üzere yapılan değişikliğin özü net: sisteme yeni girenlerin evine ya da aracına kavuşması için biraz daha fazla birikim yapması ve biraz daha uzun beklemesi gerekecek. Amaç, hızla büyüyen sektörde öngörülebilirliği ve finansal sağlamlığı artırmak.

1. Çekilişsiz teslim için gereken tasarruf oranı %40’tan %45’e çıktı

Çekilişsiz (müşteri bazlı) modelde evinizi ya da aracınızı teslim alabilmeniz (teknik adıyla tahsisat) iki şarta bağlı: yeterince birikim yapmış olmak ve öngörülen sürenin belirli bir kısmını tamamlamak. Eski kuralda bu birikim eşiği sözleşme tutarının %40’ı idi. Yeni düzenlemeyle bu oran %45’e yükseltildi. BDDK talimatında bu değişiklik “azami erken teslim oranının %40’tan %45’e çıkarılması” olarak geçiyor; pratikte bu, çekilişsiz teslim hakkı için ulaşmanız gereken birikim eşiğini ifade eder. Süreye ilişkin şart ise ayrıca korunur.

Somut örnek: 1.000.000 TL’lik bir konut sözleşmesinde eskiden 400.000 TL biriktirdiğinizde teslim sırasına girebiliyordunuz. Artık bu rakam 450.000 TL’ye çıktı. Yani teslim hakkı kazanmak için 50.000 TL daha fazla birikim gerekiyor; bu da pratikte teslim tarihinin bir miktar ötelenmesi anlamına geliyor.

2. Teslim süresi değişti: en erken teslim 150 günden 180 güne uzadı

Yüksek peşinatla teslim tarihini öne çekmek mümkün; ancak bunun bir alt sınırı var. Eskiden bir sözleşmede teslim, en erken 150. günde (yaklaşık 5. ay) yapılabiliyordu. Yeni kuralla bu taban 180 güne (yaklaşık 6. ay) çıkarıldı.

Bu şu demek: ne kadar yüksek peşinat verirseniz verin ya da ne kadar hızlı birikim yaparsanız yapın, sözleşme tarihinden itibaren en az 180 gün geçmeden teslim alamazsınız. Ayrıca yüksek peşinatla süreyi öne çekebilmek için en az 5 tasarruf ödemesi yapmış olmanız gerekir. “Hemen teslim” beklentisiyle sisteme girenlerin bu 6 aylık asgari süreyi bütçe ve kira planlamasına dahil etmesi gerekiyor.

3. Yeni taksit kuralı: en düşük taksit, en yüksek taksitin üçte birinden az olamaz

Üçüncü ve daha az konuşulan değişiklik ödeme planının şekliyle ilgili. Bundan böyle, peşinat ödemesi hariç olmak üzere, bir ödeme planındaki en düşük taksit, aynı plandaki en yüksek taksitin üçte birinden (1/3) az olamayacak.

Neden önemli? Çünkü bazı planlar, %45’lik tasarruf eşiğini erken doldurup teslim sırasını öne çekmek için başta çok yüksek, sonra sembolik denecek kadar düşük taksitlerle (ya da tam tersi) kurgulanabiliyordu. Yeni kural bu dengesizliği sınırlıyor:

• En yüksek taksitiniz 30.000 TL ise, plandaki en düşük taksit 10.000 TL’nin altına inemez.
• Böylece ödeme planları daha düz ve öngörülebilir hale geliyor; “merdiven” veya “balon” kurgularla teslim tarihini yapay biçimde öne çekmek zorlaşıyor.

Manuel ödeme planı kurgulayanların (örneğin “ilk aylar yüksek, sonra düşük” senaryosu) bu 1/3 sınırına dikkat etmesi gerekiyor.

Bu değişiklikler sizin için ne anlama geliyor?

• Tüm şirketler kapsamda: Kural, BDDK denetimindeki bütün tasarruf finansman şirketleri (Eminevim, Katılımevim, Birevim, Fuzul Ev vb.) için geçerli.
• Teslim biraz daha geç: Hem %45 birikim eşiği hem 180 günlük taban, erken teslimi bir miktar öteliyor.
• Daha yüksek başlangıç birikimi: Aynı teslim hızını yakalamak için başta biraz daha fazla ödeme/peşinat gerekebilir.
• Daha dengeli planlar: 1/3 kuralı sayesinde aşırı uçlu ödeme planları tarih oluyor; ne ödeyeceğinizi baştan daha net görüyorsunuz.
• Maliyet hesabı değişiyor: Teslim ayı ötelendikçe, kirada geçen süre ve paranın bugünkü değeri (NBM) hesabınız da değişir. Bu yüzden teklifinizi güncel kurallara göre yeniden hesaplamak önemli.

Neden bu değişiklik yapıldı?

BDDK, kararı “ihtiyatlı makroekonomik yaklaşımların tasarruf finansman sektörü açısından uygulanabilirliğinin sağlanması” gerekçesiyle aldı. Sade bir ifadeyle: sistemin hızlı büyüdüğü bir dönemde teslim eşiklerini bir miktar yukarı çekerek tasarruf havuzunun sürdürülebilirliğini ve katılımcılar arası dengeyi korumak amaçlanıyor. Bu, sisteme yeni girenler için teslimi bir parça yavaşlatsa da, havuzun sağlığını güçlendiren bir adım olarak okunabilir.

Bu düzenleme, BDDK’nın daha önce organizasyon ücreti tahsilatına getirdiği kuralların bir devamı niteliğinde. O değişiklikleri de BDDK’nın organizasyon ücreti ve ödeme koşulları düzenlemesi yazımızda bulabilirsiniz.

Teslim tarihiniz kaça çıkıyor? Hesaplayın

Yeni %45 ve 180 gün eşikleriyle sizin senaryonuzda teslimin hangi aya denk geldiği, peşinat ve taksit tutarınıza göre değişir. Hesaplama aracımız tahmini teslim ayınızı ve bunun toplam maliyete (bugünün parasıyla gerçek maliyet) etkisini gösterir; aracı yeni kurallara göre güncelliyoruz. Kendi planınızı hesaplayıcıda hemen deneyebilirsiniz. Sistemin genel işleyişini merak ediyorsanız çekilişsiz (garantili) teslim sistemi rehberimize göz atın; banka kredisiyle nasıl kıyaslandığını ise tasarruf mu kredi mi? yazımızda anlatıyoruz.

Sık Sorulan Sorular